Ile jęczmienia na hektar wysiać, by uzyskać dobry plon?

Planujesz siew jęczmienia i zastanawiasz się, ile ziarna wysiać na hektar, żeby naprawdę dobrze zaplonował? Chcesz uniknąć zbyt gęstego albo zbyt rzadkiego łanu, który odbierze ci dziesiątki dt z ha? W tym tekście znajdziesz konkretne normy wysiewu jęczmienia ozimego i jarego oraz wskazówki, jak je dopasować do gleby, terminu i odmiany.

Jak obliczyć normę wysiewu jęczmienia na hektar?

Norma wysiewu to w praktyce ilość ziarna w kg/ha, jaką wsypujesz do siewnika. Nie powstaje ona z przypadku. Wynika z założonej obsady roślin na metrze kwadratowym, MTZ czyli masy tysiąca ziaren oraz zdolności kiełkowania materiału siewnego. Dopiero po powiązaniu tych trzech elementów da się realnie zaplanować plon.

Najprostszy wzór, z którego korzysta wielu doradców, wygląda tak: norma wysiewu w kg/ha = (planowana liczba ziaren na metr kwadratowy × MTZ) / (10 × procent zdolności kiełkowania). Dla przykładu, przy 300 ziarnach/m2, MTZ 45 g i kiełkowaniu 95% otrzymasz około 142 kg/ha. Widzisz od razu, że im niższe kiełkowanie lub cięższe ziarno, tym norma musi być wyższa, aby utrzymać założoną obsadę.

W praktyce rolniczej norma wysiewu zależy też od formy i typu jęczmienia. Inaczej sieje się formy ozime, inaczej jare, a jeszcze inaczej odmiany hybrydowe. Przykładowe wartości podsumowuje prosta tabela:

Jakie dane są potrzebne do obliczeń?

Żeby norma wysiewu z kalkulatora pokryła się z tym, co rzeczywiście wysiejesz na polu, musisz znać kilka parametrów materiału siewnego i stanowiska. Sam wpis do komputera pokładowego siewnika nie wystarczy, jeśli dane wejściowe są tylko szacunkiem.

Przed siewem warto zebrać podstawowe informacje i na ich podstawie poprawić dawkę wysiewu:

• dokładną masę tysiąca ziaren konkretnej partii zboża, a nie tylko wartość z katalogu,
• aktualną zdolność kiełkowania z etykiety lub z testu w gospodarstwie,
• typ gleby i kompleks przydatności rolniczej, bo na kompleksie pszennym bardzo dobrym łan utrzyma wyższą obsadę niż na żytnim,
• planowany termin siewu, który decyduje, czy obsada może być niższa, czy musi być zwiększona.

Ile wysiać jęczmienia ozimego na hektar?

Jęczmień ozimy wysiewa się w Polsce najczęściej po pszenicy lub pszenżycie. Reaguje on słabiej negatywnie na zbożowy przedplon niż pszenica, ale na kompleksach pszenno żytnich plon po zbożach i tak spada o kilka do kilkunastu procent. Dlatego poprawnie dobrana norma wysiewu i termin muszą zrekompensować częściowo gorsze stanowisko.

Obsada i terminy siewu

Wegetacja w Polsce zatrzymuje się po przekątnej z północnego wschodu na południowy zachód, co przekłada się na różne terminy siewu. Dla jęczmienia ozimego przyjmuje się zwykle: na północnym wschodzie 10-15 września, w pasie środkowym kraju 12-18 września, a na południowym zachodzie 16-20 września. Warunkowo w najcieplejszych rejonach zachodnich siew można przesunąć do 25 września, ale wtedy obsada musi być wyższa.

W zależności od terminu gęstość siewu jęczmienia ozimego powinna wynosić orientacyjnie 220-270 kiełkujących ziaren/m2 przy bardzo wczesnym siewie, 270-320 ziaren/m2 w terminie optymalnym oraz 320-350 ziaren/m2 przy terminach opóźnionych. Dobrze prowadzony łan wielorzędowych odmian na glebach kompleksu pszennego bardzo dobrego i dobrego powinien dać około 500-550 kłosów/m2, na słabszych stanowiskach o 50 mniej. To liczba kłosów decyduje później o plonie z hektara.

Błędów z etapu siewu w jęczmieniu ozimym nie da się nadrobić nawożeniem ani ochroną – raz straconej obsady nie odbudujesz.

Gęstość siewu a typ odmiany

Odmiany dwurzędowe jęczmienia ozimego wymagają zwykle nieco większej gęstości siewu niż wielorzędowe. Przyjmuje się, że trzeba wysiać o około 30 ziaren/m2 więcej, aby uzyskać podobną obsadę kłosów. W doborze pojawia się też coraz więcej odmian hybrydowych. W ich przypadku obserwuje się bardzo silne krzewienie, dlatego obsada roślin jest wyraźnie niższa. Przy wczesnym siewie często wystarcza 130-160 roślin/m2, w terminie optymalnym 170-220 roślin/m2, a w opóźnionym do 280 roślin/m2. Czyli w praktyce norma wysiewu hybryd bywa nawet o jedną trzecią niższa niż odmian konwencjonalnych.

Rozstaw rzędów jęczmienia ozimego ustala się zwykle na 10-15 cm. Głębokość siewu powinna wynosić 3-4 cm w zagęszczonej, osiadłej warstwie ornej. Tylko na bardzo przesuszonych stanowiskach można ją zwiększyć o 1 cm, licząc na to, że nasiona trafią w wilgotną strefę. Użytkownicy siewników z redlicami talerzowymi muszą po przejechaniu kilkudziesięciu metrów sprawdzić, czy ziarno nie ląduje głębiej niż 5 cm. Zbyt głęboki siew osłabia siewki, opóźnia wschody i zwiększa ryzyko zgorzeli, nawet przy dobrym zaprawianiu.

Ile wysiać jęczmienia jarego na hektar?

Jęczmień jary zajmuje w Polsce około 760 tys. ha, co daje mu miejsce w ścisłej czołówce zbóż. Dane GUS pokazują wyraźną różnicę między plonami w doświadczeniach a przeciętną gospodarstw. W roku 2020 średni zbiór z hektara wyniósł około 36,7 dt/ha, podczas gdy wzorce COBORU dawały nawet 74,7 dt/ha. Ta różnica to tak zwana luka hodowlana, którą często można zmniejszyć, lepiej dopasowując normę wysiewu, nawożenie i termin siewu.

Norma wysiewu na ziarno paszowe

Jęczmień jary buduje plon przede wszystkim przez wysoką liczbę kłosów. Przeciętna zalecana gęstość siewu to 280-320 ziarniaków/m2, co przy MTZ rzędu 45-50 g daje zazwyczaj 140-160 kg/ha. Na glebach lżejszych, szybko przesychających, wysiew powinien być nieco gęstszy niż na kompleksach pszennych bardzo dobrych, bo część siewek może ulec uszkodzeniu przez suszę lub zaskorupienie.

Niewłaściwa obsada przy formie jarej bardzo szybko odbija się na plonie. Zbyt gęsty siew nasila wyleganie, obniża MTZ, zmniejsza liczbę ziarniaków w kłosie i zwiększa presję chorób grzybowych. Z kolei zbyt rzadki łan sprzyja zachwaszczeniu wtórnemu i zwiększa wysychanie gleby przy silnym nasłonecznieniu wiosną. Przy opóźnionym terminie siewu normę wysiewu jęczmienia jarego podnosi się zwykle o około 15%, bo rośliny mają mniej czasu na krzewienie.

Norma wysiewu na jęczmień browarny

Odmiany browarne wymagają znacznie staranniejszego doboru stanowiska. Najlepiej rosną na glebach kompleksu pszennego bardzo dobrego i dobrego. W ich przypadku norma wysiewu jest często nieco niższa, aby roślina nie była zbyt zagęszczona i mogła zawiązać dorodne, wyrównane ziarno. W praktyce stosuje się często zakres 260-300 ziarniaków/m2, dostosowany do MTZ i terminu siewu. Zbyt gęsty łan, zwłaszcza połączony z wysoką dawką azotu, pogarsza parametry browarne, podnosi zawartość białka i zwiększa wyleganie.

Bardzo duże znaczenie ma nawożenie. Pod jęczmień jary zaleca się dawki fosforu na poziomie 55-70 kg P2O5/ha oraz potasu 65-85 kg K2O/ha. Azot planuje się zwykle w ilości 30-45 kg N/ha, podawany w dwóch porcjach. Około 60% dawki idzie przedsiewnie, a pozostałe 40% w końcu fazy krzewienia lub na początku strzelania w źdźbło. Przy jęczmieniu browarnym całkowitą ilość azotu obniża się i większą część podaje przed siewem, aby nie podnosić nadmiernie białka w ziarnie.

Jęczmień jary bardzo silnie reaguje na odczyn gleby. Na glebach ciężkich pH powinno wynosić około 6,5, a na lekkich przynajmniej 5,5.

Jak termin i warunki siewu wpływają na plon?

Czy ważniejszy jest termin siewu, czy sama obsada roślin? W praktyce jedno wynika z drugiego. Zbyt wczesny siew jęczmienia ozimego sprzyja silnemu rozwojowi masy wegetatywnej i nasila ryzyko porażenia przez choroby grzybowe oraz mszyce. Te ostatnie przenoszą groźne wirusy, takie jak BYDV (żółta karłowatość jęczmienia) czy WDV (karłowatość pszenicy), których nie zwalczają żadne fungicydy. Nieco opóźniając siew, można ograniczyć szkodliwość mszyc, ale rośliny mają wtedy mniej czasu na rozkrzewienie przed zimą i muszą być wysiane gęściej.

Na jęczmień jary silnie oddziałuje natomiast wiosenna susza. Wczesny siew, często już od 1 marca, pozwala lepiej wykorzystać zimową wilgoć i wydłuża okres wegetacji. Jeśli warunki pogodowe wymuszają opóźnienie prac polowych, trzeba zwiększyć gęstość siewu, aby zrekompensować słabsze krzewienie. W praktyce rolniczej najczęściej korygujesz normę wysiewu w takich sytuacjach:

• w bardzo wczesnych terminach siewu jęczmienia ozimego możesz zejść w stronę dolnych granic zaleceń dla obsady,
• w terminie optymalnym utrzymujesz wartości ze środkowej części zakresu, nie próbując na siłę zagęszczać łanu,
• w opóźnionych terminach zarówno dla ozimin, jak i form jarych podnosisz gęstość siewu o kilkanaście procent,
• na glebach słabszych, kompleksu żytniego bardzo dobrego lub lekkich piaskach, zwiększasz minimalnie normę, bo część roślin może nie przetrwać okresów suszy.

Jak uniknąć błędów przy siewie jęczmienia?

Najwięcej problemów z plonem jęczmienia bierze się nie z jednej złej decyzji, ale z połączenia kilku potknięć. Zbyt gęsty siew, zbyt mała obsada, zła głębokość umieszczenia nasion i niekorzystny przedplon powodują, że nawet dobra odmiana i przyzwoite nawożenie nie wykorzystują swojego potencjału. Warto więc przyjrzeć się trzem podstawowym błędom związanym bezpośrednio z normą wysiewu.

Zbyt gęsty siew

Zbyt gęsty siew jęczmienia, zarówno ozimego, jak i jarego, zwiększa podatność łanu na infekcje. Wilgoć utrzymuje się dłużej w dolnych partiach roślin, co ułatwia rozwój patogenów chorobotwórczych. Jeszcze jesienią w jęczmieniu ozimym rośliny stają się zbyt wybujałe, pojawiają się pierwsze niedobory składników pokarmowych i łan zaczyna przypominać trawnik, który łatwo się kładzie.

Wiosną nadmierna obsada prowadzi do redukcji pędów, rośliny same zrzucają część kłosów, żeby utrzymać się przy życiu. W efekcie plon z hektara bywa niższy niż przy rozsądniej dobranej normie wysiewu. Granicą, przy której trzeba się zatrzymać, jest zwykle około 360 roślin/m2 w terminie optymalnym dla form ozimych i podobny poziom dla form jarych. Powyżej tych wartości ryzyko wylegania rośnie wykładniczo.

Ani za gęsto, ani za rzadko – to najprostsza zasada ustawiania normy wysiewu jęczmienia, która najczęściej odróżnia bardzo dobry łan od tylko przeciętnego.

Zbyt rzadki siew

Zbyt rzadki siew jęczmienia oznacza mniejszą liczbę kłosów na hektar, a więc bezpośrednio niższy plon. W łanie pojawia się miejsce dla chwastów, które korzystają z wolnej przestrzeni i światła. Przy silnym nasłonecznieniu i niedoborze opadów odsłonięta gleba szybciej wysycha, a rośliny słabiej wykorzystują wodę. Widać to szczególnie na lekkich stanowiskach, gdzie można spotkać placowe ubytki roślin.

Odmiany hybrydowe lepiej znoszą niższą obsadę, bo intensywnie się krzewią, ale i w ich przypadku istnieją dolne granice zagęszczenia. Żeby utrzymać kontrolę nad tym, czy norma wysiewu została dobrana właściwie, warto wprowadzić kilka prostych nawyków podczas siewu:

• po pierwszych wschodach policz rzeczywistą liczbę roślin na kilku losowych metrach kwadratowych,
• przed wyjazdem w pole zważ odmierzoną ilość nasion na krótkim odcinku kontrolnym, aby sprawdzić kalibrację siewnika,
• zwróć uwagę na miejsca o słabszych wschodach i powiąż je z typem gleby lub zbyt płytką uprawą przedsiewną,
• przy planowaniu siewu na kolejny rok zapisz realną obsadę i porównaj ją z założeniami, zamiast opierać się tylko na pamięci.

Zbyt głęboki siew

Zbyt głęboki siew jęczmienia to jedna z najczęstszych przyczyn niepowodzeń u rolników, którzy próbują obniżać normę wysiewu. Nasiona umieszczone na głębokości większej niż 5 cm kiełkują bardzo długo, a siewki wynurzają się na powierzchnię jako cienkie, bladozielone liścienie z żółtymi plamami. Po wyczerpaniu zapasów ziarniaka takie rośliny łatwo ulegają porażeniu przez choroby odglebowe i zamierają, mimo że użyto dobrej zaprawy.

Bezpiecznym kompromisem jest głębokość 3-4 cm w równomiernie zagęszczonej roli. Na wyjątkowo suchych stanowiskach można zejść do 5 cm, ale tylko po fizycznej kontroli położenia nasion. Ustawiając siewnik, po przejechaniu kilkudziesięciu metrów wykop kilka ziarniaków i zmierz głębokość – to najprostsze ubezpieczenie plonu jęczmienia na cały sezon.