Siew lucerny we wrześniu – kiedy i jak wysiać?

Myślisz o lucernie, ale kalendarz pokazuje wrzesień i zastanawiasz się, czy nie jest za późno na siew? W tym tekście znajdziesz wskazówki, kiedy siew lucerny we wrześniu ma sens i jak go zrobić, żeby plantacja dobrze ruszyła. Poznasz też konkretne dawki, głębokość siewu i wymagania glebowe lucerny.

Czy wrzesień to dobry termin siewu lucerny?

W polskich gospodarstwach od lat dominują dwa główne terminy siewu lucerny: wczesna wiosna oraz późne lato. Z badań prowadzonych wśród rolników z Mazowsza, Podlasia czy Wielkopolski wynika, że coraz więcej gospodarstw przenosi zakładanie lucernika na okres po żniwach, korzystając z jeszcze ciepłej gleby i jesiennej wilgoci. Silne wiosenne i letnie susze sprawiły, że siew w maju bywa zbyt ryzykowny.

Eksperci, tacy jak dr Zbigniew Bodzon z IHAR, a także doradcy firm nasiennych Barenbrug czy Allgrass, zgodnie podkreślają, że standardowy letni termin powinien zakończyć się pod koniec sierpnia. Wtedy lucerna zdąży wytworzyć mocny korzeń palowy i rozetę liści przed zimą. We wrześniu okno czasowe jest krótsze, ale w sprzyjających warunkach można jeszcze myśleć o zasiewie, zwłaszcza w cieplejszych rejonach kraju.

Temperatura i wilgotność

Lucerna jest rośliną długiego dnia i ciepłolubną. Do równych wschodów potrzebuje temperatury gleby około 10°C, a najlepiej nieco wyższej. Na początku września takie warunki często utrzymują się jeszcze w centralnej i zachodniej Polsce, szczególnie po ciepłym lecie. Z kolei dłuższe ochłodzenie w drugiej połowie miesiąca może zahamować rozwój siewek.

Drugi warunek to wilgotność. Po żniwach gleba bywa mocno przesuszona, lecz sierpniowo-wrześniowe opady potrafią szybko poprawić sytuację. Wielu rolników wskazuje, że lucerna wysiana pod koniec lata lepiej znosi późniejszą suszę niż ta z siewu majowego, bo jej głęboki system korzeniowy zdążył się rozwinąć przed następnym sezonem. We wrześniu liczy się każdy deszczowy epizod, który zapewni wschodom równą wilgoć.

Siew lucerny we wrześniu ma sens tylko wtedy, gdy łączą się trzy elementy: ciepła gleba, dobra wilgotność i starannie przygotowane stanowisko.

Region i typ stanowiska

Nie w każdym regionie wrzesień daje takie same szanse na udany lucernik. Na Pomorzu, w zachodniej części Wielkopolski czy na Dolnym Śląsku cieplejsza jesień pozwala czasem na późniejszy siew. Z kolei na Suwalszczyźnie czy w wyżej położonych rejonach Podlasia chłody mogą pojawić się już w pierwszej połowie miesiąca. W takich miejscach lepiej kończyć siew w drugiej połowie sierpnia.

Znaczenie ma też klasa gleby. Na glebach z kompleksów pszennych i żytniego bardzo dobrego rośliny szybciej rosną, więc nawet wrześniowy siew ma realną szansę na dobre przygotowanie lucerny do zimy. Na słabych piaskach lub na ciężkich, zimnych glinach młode siewki reagują wolniej i łatwiej przemarzają.

W uproszczeniu można przyjąć, że siew lucerny we wrześniu rozważa się przede wszystkim na takich stanowiskach:

• gleby klasy I–III z kompleksu pszennego lub żytniego bardzo dobrego,
• pola dobrze zdrenowane, bez zastoin wodnych po deszczu i po zimie,
• stanowiska o uregulowanym odczynie, z pH powyżej 6,5,
• regiony o łagodniejszym przebiegu jesieni i krótszych zimach.

Jak przygotować glebę pod lucernę we wrześniu?

Lucerna bardzo wyraźnie „pokazuje” w plonie, czy dostała dobre stanowisko. Wymaga głębokiej warstwy ornej, stabilnych stosunków wodno-powietrznych i dobrze dobranego przedplonu. Rolnicy, którzy wracają do lucerny po latach przerwy, często są zaskoczeni, jak dużo daje poprawiony odczyn i dopracowane uprawki przedsiewne.

Wymagania glebowe

Najlepsze do lucerny są gleby średnio zwięzłe, głębokie, bogate w fosfor, potas i wapń. Sprawdzają się kompleksy pszenne oraz żytniego bardzo dobrego, o klasie bonitacyjnej I–III. Optymalny zakres pH to 6,5–7,0. Na takich glebach lucerna może dawać 12–15 ton suchej masy z hektara, jak pokazują doświadczenia na glebach gliniastych.

Na glebach kwaśnych, torfowych, bardzo piaszczystych lub zwięzłych, a także na stanowiskach o wysokim poziomie wód gruntowych, rośliny szybko wypadają z łanu. Wiesław Topczewski, hodowca bydła z powiatu sokołowskiego, zwraca uwagę, że na polach, gdzie regularnie występują zastoiska wodne, lucerna po prostu nie utrzymuje się dłużej niż 2–3 lata.

Uprawki i wapnowanie

Przy wrześniowym terminie siewu nie ma już miejsca na duże opóźnienia w uprawkach. Pole powinno być przygotowane jeszcze w sierpniu, najlepiej po przedplonie w postaci okopowych na oborniku, ewentualnie po rzepaku czy zbożach przy dobrej zasobności. Nawet drobne zaniedbania w uprawie przedsiewnej odbijają się na wschodach i zimowaniu plantacji.

Lucerna jest bardzo wrażliwa na zakwaszenie, dlatego wapnowanie trzeba zaplanować z dużym wyprzedzeniem. Okręgowe Stacje Chemiczno-Rolnicze zalecają wysiew wapna co najmniej pół roku przed założeniem lucernika, najlepiej pod przedplon. Gwałtowne podniesienie pH tuż przed siewem nie daje roślinie czasu na spokojne „wejście” w nowe warunki.

W praktyce dobrze przygotowane stanowisko pod siew lucerny we wrześniu obejmuje kilka kroków:

• zespół uprawek pożniwnych i przedzimowych w roku poprzedzającym siew, z naciskiem na zwalczanie chwastów dwuliściennych,
• wiosenne wyrównanie pola oraz ograniczenie parowania wody przez włókowanie i wałowanie,
• wczesnowiosenne bronowanie „na krzyż”, które usuwa pierwszą falę chwastów i napowietrza glebę,
• ostateczne doprawienie roli w sierpniu, tak aby przed wrześniowym siewem uzyskać drobną, wyrównaną strukturę.

Nawożenie przedsiewne

Lucerna w czystym siewie nie wymaga dużych dawek azotu mineralnego, bo poprzez bakterie Rhizobium wiąże go z powietrza. Inaczej jest przy wsiewkach w zboża lub bogate mieszanki z trawami. Tam część dawki trzeba przeznaczyć na roślinę ochronną czy towarzyszącą.

Typowe zalecenia, cytowane przez dr. Bodzona i wielu doradców terenowych, wyglądają następująco: przy czystym siewie lucerny około 20 kg N/ha, 60–100 kg P2O5/ha i 80–140 kg K2O/ha w pierwszym roku użytkowania. W siewie z rośliną ochronną azotu daje się więcej, bo nawet 60 kg N/ha, a fosfor i potas zwiększa się o 20–40 kg w stosunku do czystego zasiewu.

Dla porządku warto zestawić trzy popularne warianty nawożenia przedsiewnego w jednej tabeli:

Jak wysiać lucernę we wrześniu krok po kroku?

Jesienny siew lucerny w wielu gospodarstwach odbywa się już w sprawdzonym schemacie. Po żniwach schodzi z pola zboże, rolnik wykonuje uprawki, poprawia nawożenie i wchodzi z siewem lucerny w siewie czystym lub w mieszance z trawami. We wrześniu bezpieczniej jest zrezygnować z rośliny ochronnej, bo zabiera ona wodę i światło, a młoda lucerna potrzebuje maksymalnie krótkiej drogi do światła.

Specjaliści z programu Krowie na Zdrowie zwracają uwagę, że plantacje z letniego siewu, prowadzone bez rośliny osłonowej, lepiej się krzewią i łatwiej znoszą pierwszą zimę. W warunkach września ma to jeszcze większe znaczenie, bo każdy dzień opóźnienia w rozwoju to większe ryzyko słabego przezimowania.

Czysty siew

Przy siewie czystym na paszę standardowa norma wynosi około 25 kg/ha nasion lucerny. Głębokość siewu powinna mieścić się w zakresie 1–2 cm, przy czym dr Bodzon często podkreśla, że w praktyce najlepszą równomierność wschodów daje 1–1,5 cm. Po siewie obowiązkowe jest wałowanie, które dociska nasiona do wilgotnej warstwy i ogranicza parowanie.

Na plantacjach zakładanych jesienią coraz częściej stosuje się otoczkowane nasiona typu Yellow Jacket z oferty Barenbrug. Otoczka zawiera wyspecjalizowane bakterie brodawkowe oraz pożywkę, co przyspiesza kolonizację korzeni. Dzięki temu młode siewki szybciej wchodzą w symbiozę i zaczynają wiązać azot z powietrza, nawet jeśli pole pierwszy raz „widzi” lucernę.

Podczas czystego siewu lucerny we wrześniu warto szczególnie zadbać o kilka detali technicznych:

1. dokładne ustawienie siewnika, aby nasiona nie trafiały głębiej niż 2 cm,
2. obniżenie prędkości roboczej, co poprawia równomierność rozmieszczenia nasion,
3. wałowanie zaraz po siewie, zwłaszcza na glebach lżejszych i świeżo uprawionych,
4. kontrolę wschodów po 7–10 dniach poprzez oceny na wybranych pasach pola.

Mieszanki z trawami

W wielu gospodarstwach lucerna nie rośnie w czystym siewie, tylko w mieszance z trawami. Rolnicy z rejonów o wyższym poziomie wód gruntowych czy z mozaiką glebową łączą lucernę z tymotką łąkową, kostrzewą łąkową, rajgrasem angielskim lub kupkówką. Dzięki temu ruń jest stabilniejsza, a trawy „podtrzymują” plon w latach, gdy lucerna słabiej się regeneruje.

Przy jesiennym siewie normy wysiewu mieszanki zależą od typu gleby. Na glebach wilgotniejszych zaleca się około 32–35 kg mieszanki na hektar, w tym 12–14 kg lucerny, 7 kg tymotki łąkowej i 13 kg kostrzewy łąkowej. Na glebach suchych normę lucerny podnosi się do 14–15 kg/ha, uzupełniając ją 8 kg rajgrasu angielskiego lub 12–15 kg kupkówki pospolitej.

Decydując się na mieszanki, warto mieć z tyłu głowy kilka praktycznych zasad:

• całkowita norma wysiewu nie powinna być zbyt niska, zwłaszcza w suchych latach,
• udział lucerny trzeba dopasować do przepuszczalności gleby i zasobności w potas,
• trawy w mieszance nie mogą całkowicie „zadusić” lucerny w pierwszym roku,
• na stanowiskach granicznych dla lucerny lepiej podnieść udział traw, by zmniejszyć ryzyko wypadania roślin.

W doświadczeniach terenowych dobrze założone mieszanki lucerny z trawami dają 4–5 pokosów w sezonie, przy wysokiej zawartości białka i dużej elastyczności w koszeniu.

Jak zadbać o młodą lucernę po siewie?

Największym wrogiem młodej lucerny po wrześniowym siewie są chwasty i zbyt wysoka masa zielona wchodząca w zimę. Koszenie pielęgnacyjne, wykonywane na wysokości 10–15 cm, ma ograniczyć konkurencję o światło, a jednocześnie nie osłabić siewek. Z pierwszym pokosem nie warto zwlekać, bo silnie rosnące chwasty szybciej „przykryją” lucernę, niż ta zdąży się rozkrzewić.

W uprawie na paszę unika się herbicydów, które mogłyby pozostawiać pozostałości w zielonce i kiszonce. Lepiej postawić na mechaniczne zabiegi: bronowanie wiosną na krzyż, lekkie spulchnianie wierzchniej warstwy po zbiorze pokosu i uzupełnianie ubytków dosiewem traw lub koniczyny w przerzedzonych miejscach. Tam, gdzie lucerna zimą wypada, chwasty mają otwartą drogę do szybkiego zajęcia pola.

Drugą pułapką jest zbyt wysoka lucerna pozostawiona na zimę. Rośliny, które wchodzą w okres spoczynku mając 20 cm i więcej, są znacznie bardziej podatne na pleśń śniegową i wymarzanie. Rolnicy z północno-wschodniej Polski obserwowali po ostrych zimach, że lucerniki ścięte niżej jesienią znacznie lepiej odrastały w maju niż te pozostawione w wysokiej fazie.

Lucerna, dobrze przygotowana glebowo, z siewu letnio-jesiennego i z pierwszym, rozsądnym koszeniem, odwdzięcza się równym plonem i wysoką koncentracją białka, co w żywieniu bydła mlecznego bezpośrednio obniża zapotrzebowanie na drogie pasze treściwe.