Ile jest drzew w Polsce? Szacunki, ciekawostki, znaczenie

Widzisz wokół siebie lasy, parki i aleje przydrożne, ale zastanawiasz się, ile tak naprawdę jest drzew w Polsce. Chcesz poznać szacunki, liczby i realne znaczenie tych wszystkich pni i koron dla naszego życia. Z tego tekstu dowiesz się, co mówią dane, jak się je liczy i dlaczego każde posadzone drzewo ma sens.

Skąd wiemy, ile jest drzew w Polsce?

Liczenie pojedynczych drzew w skali kraju jest w praktyce nierealne. W lasach rośnie po kilkaset, a często ponad tysiąc drzew na jednym hektarze, do tego dochodzą drzewa przy drogach, na polach czy w miastach. Dlatego instytucje takie jak Lasy Państwowe czy Główny Urząd Statystyczny opierają się na pomiarach próbnych, modelach i statystyce.

Leśnicy nie chodzą po lesie z liczydłem. Wybierają reprezentatywne powierzchnie badawcze, na których mierzą średnicę pni, wysokość drzew i gęstość drzewostanu. Na tej podstawie przeliczają później dane na całą powierzchnię lasów. Tak pracuje m.in. Wielkoobszarowa inwentaryzacja stanu lasów, którą cyklicznie prowadzi Instytut Badawczy Leśnictwa.

Rola inwentaryzacji leśnej

Inwentaryzacja leśna to coś więcej niż zwykłe policzenie drzew. To systematyczne zbieranie danych o zapasie drewna, wieku drzewostanów, składzie gatunkowym i kondycji lasu. Dane trafiają później do statystyk krajowych oraz raportów dla FAO i Unii Europejskiej. Bez tego państwo nie mogłoby planować zrównoważonej gospodarki leśnej.

Pomiar odbywa się w stałych punktach siatki pomiarowej, które rozłożone są po całym kraju. W każdym punkcie zespół pomiarowy ocenia m.in. liczbę drzew, ich gatunek i zdrowotność. To właśnie z takich tysięcy małych próbek powstają ogólnokrajowe szacunki, często cytowane w debatach o lesie, wycince czy pochłanianiu CO2.

Dane o drzewach poza lasem

Trudniejsza sprawa to drzewa rosnące poza lasami. Aleje przydrożne, pojedyncze drzewa na łąkach, zadrzewienia śródpolne czy zieleń miejska nie zawsze są ujęte w ewidencji leśnej. Tu pojawiają się inne źródła informacji, jak bazy dróg powiatowych i gminnych, rejestry zabytkowych alei czy inwentaryzacje zieleni miejskiej.

Coraz większe znaczenie ma też zdjęciowanie z powietrza i dane satelitarne. Obrazy z dronów czy satelitów Sentinel pozwalają ocenić powierzchnię zadrzewień oraz ich gęstość. To wciąż szacunki, ale ich jakość jest z roku na rok lepsza, co widać choćby w miejskich atlasach zieleni publikowanych przez duże miasta, jak Warszawa czy Kraków.

Ile w przybliżeniu jest drzew w Polsce?

Na to pytanie nie ma jednej liczby, wpisanej w twardą tabelę ustawową. Są za to szacunki oparte na danych o powierzchni lasów, średniej gęstości drzewostanów i udziale drzew poza lasami. Ważne jest także rozróżnienie: mówimy wyłącznie o lasach czy o wszystkich drzewach w kraju.

Według danych GUS i Lasów Państwowych powierzchnia lasów w Polsce to około 9,5 mln hektarów, czyli mniej więcej 30 procent powierzchni kraju. Na jednym hektarze przeciętnego lasu rośnie zwykle od 500 do ponad 2000 drzew, w zależności od wieku i typu siedliska. Z tych liczb można zbudować przybliżony obraz.

Szacunki liczby drzew

Jeśli przyjąć uśrednioną gęstość rzędu 1000 drzew na hektar, to w samych lasach otrzymujemy rząd wielkości około 9–10 miliardów drzew. To oczywiście przybliżenie, bo młode drzewostany mają ich znacznie więcej, a stare drzewostany mniej, ale za to o większych wymiarach. Do tego należy doliczyć drzewa rosnące poza lasami.

Tu pojawiają się kolejne miliardy. Drzewa przy drogach krajowych i wojewódzkich, w parkach miejskich, ogrodach działkowych czy pasach ochronnych w rolnictwie tworzą ogromny, lecz rozproszony zasób. Różne analizy środowiskowe – oparte m.in. na zdjęciach satelitarnych – wskazują, że całkowita liczba drzew w Polsce może wynosić około 12–15 miliardów. To nie jest dokładny spis, ale ujawnia skalę, z którą mamy do czynienia.

Polska jest jednym z bardziej zalesionych krajów Unii Europejskiej, a liczba drzew liczona jest tu w dziesiątkach miliardów, nie w milionach.

Porównanie z innymi krajami

Żeby lepiej zrozumieć dane, warto spojrzeć na tło europejskie. Polska ma mniejszy udział lasów niż Szwecja czy Finlandia, ale większy niż wiele krajów Europy Środkowej i Zachodniej. Ważne jest tu nie tylko zalesienie, ale też sposób prowadzenia gospodarki leśnej, stopień naturalności drzewostanów i udział starodrzewi.

Poniższa tabela zestawia przybliżone wartości dla Polski, średniej UE oraz świata pod kątem zalesienia i liczby drzew na mieszkańca:

Różnice nie wynikają tylko z geografii. Ważne są też tradycje leśnictwa, gęstość zaludnienia oraz tempo urbanizacji. W Polsce lasy zajmują spójne kompleksy – choćby Puszczę Notecką czy Bory Tucholskie – co ma duże znaczenie dla ciągłości siedlisk i migracji dzikich zwierząt.

Jaką rolę odgrywają drzewa w Polsce?

Same liczby jeszcze niewiele mówią. Drzewa wpływają na klimat lokalny, retencję wody, rolnictwo i zdrowie mieszkańców miast. Część tych funkcji jest łatwa do zauważenia w upalny dzień, inne widać dopiero w dłuższej perspektywie, choćby w danych o jakości powietrza.

Drzewo posadzone dziś – nawet na małym skwerze – pracuje dla ciebie przez dziesiątki lat. Magazynuje węgiel, filtruje powietrze, tłumi hałas, a przy okazji buduje krajobraz, z którym się utożsamiasz. To połączenie funkcji ekologicznych, społecznych i gospodarczych.

Pochłanianie CO2 i klimat

Lasy w Polsce magazynują ogromne ilości węgla w drewnie, glebie i ściółce. Według raportów Lasów Państwowych coroczny bilans pochłaniania CO2 przez lasy zarządzane przez tę instytucję liczony jest w dziesiątkach milionów ton. To jedno z ważnych narzędzi ograniczania skutków zmian klimatycznych.

W miastach pojedyncze drzewa mają bardziej lokalny wpływ. Obniżają temperaturę otoczenia nawet o kilka stopni, zacieniają asfalt i fasady oraz zmniejszają efekt miejskiej wyspy ciepła. Jedno duże drzewo potrafi w upalny dzień odparować z korony setki litrów wody, co przekłada się na odczuwalne ochłodzenie powietrza wokół.

Bioróżnorodność i gatunki drzew

Na terenie Polski występuje kilkadziesiąt rodzimych gatunków drzew, a także wiele gatunków obcego pochodzenia sadzonych w parkach i arboretach. W lasach produkcyjnych dominują sosna zwyczajna, świerk, buk i dąb, ale coraz częściej wprowadza się większą domieszkę gatunków liściastych. Ma to poprawić odporność drzewostanów na suszę i silne wiatry.

Jedno stare drzewo jest jak wielopiętrowy blok dla setek organizmów. Żyją na nim porosty, grzyby, owady, ptaki i nietoperze. Dla dzięciołów ważne są martwe fragmenty pnia, dla owadów dziuple, a dla wielu gatunków grzybów – rozkładające się drewno. Im więcej zróżnicowanych drzew, tym bogatszy jest cały ekosystem.

Znaczenie gospodarcze

Drewno z polskich lasów zasila przemysł meblarski, budowlany, papierniczy i energetykę. Polska jest dużym eksporterem wyrobów z drewna, a lasy stanowią zaplecze surowcowe dla tysięcy firm. Jednocześnie zrównoważona gospodarka leśna powinna dbać, by pozyskanie surowca nie prowadziło do spadku zasobów.

Model stosowany przez Lasy Państwowe opiera się na zasadzie, że przyrost drewna w lasach ma być większy niż roczne pozyskanie. Oznacza to, że co roku ogólny zapas drewna w drzewostanach rośnie, nawet jeśli lokalnie widzisz duże zręby. Dla gospodarki oznacza to stabilne źródło surowca, a dla przyrody – szansę na utrzymanie rosnącej liczby drzew.

Średni wiek polskich lasów rośnie, a wraz z nim rośnie też zapas drewna i zdolność drzew do magazynowania węgla w dłuższym czasie.

Jak zmienia się liczba drzew i powierzchnia lasów?

Po II wojnie światowej Polska była znacznie mniej zalesiona niż dziś. Udział lasów wynosił około 20 procent, podczas gdy obecnie sięga już mniej więcej 30 procent. Oznacza to, że w ciągu kilku dekad przybyły miliony hektarów nowych drzewostanów, głównie na gruntach dawniej rolniczych.

Statystyki pokazują więc wzrostowy trend powierzchni lasów. Jednocześnie to, co widzisz lokalnie, może być zupełnie inne. W okolicy twojego miasta mogły zostać wycięte fragmenty lasu pod drogę ekspresową, nową zabudowę albo infrastrukturę energetyczną. Taka rozbieżność między odczuciem a danymi jest częstym źródłem napięć społecznych.

Czynniki wpływające na liczbę drzew

Na liczbę drzew w Polsce wpływa wiele procesów. Część z nich da się łatwo powiązać z polityką państwa, inne mają związek z decyzjami prywatnych właścicieli czy samorządów. Niektóre działają latami po cichu, zanim zobaczysz wyraźną zmianę w krajobrazie.

Wśród najważniejszych procesów, które kształtują liczbę drzew i powierzchnię lasów, można wymienić:

• programy zalesiania gruntów rolnych oraz odłogów,
• naturalną sukcesję, czyli samorzutne wkraczanie drzew na nieużytki,
• wycinkę związaną z pozyskaniem drewna i inwestycjami infrastrukturalnymi,
• klęski żywiołowe, jak wichury, susze czy gradacje kornika,
• ochronę prawną cennych przyrodniczo drzew i alei,
• planowanie przestrzenne miast i gmin,
• inicjatywy społeczne, takie jak akcje sadzenia drzew.

Warto podkreślić, że każdy z tych procesów działa w inną stronę. Zalesianie i sukcesja zwiększają liczbę drzew, natomiast wycinka pod inwestycje czy intensywne użytkowanie przestrzeni miejskiej mogą ją zmniejszać. Bilans w długim okresie zależy więc od tego, który z tych kierunków dominuje.

Wycinka a odnowienia

Dyskusje o lasach często koncentrują się na wycinkach. Zdjęcia zrębów zupełnych budzą silne emocje, bo ludzie widzą nagle pustą przestrzeń po dawnym lesie. W planach urządzenia lasu przewiduje się jednak zarówno pozyskanie drewna, jak i odnowienia, czyli sadzenie nowych drzew oraz wspieranie odnowienia naturalnego.

Na tym polega cykl życia lasu gospodarczego. Drzewostan osiąga wiek rębności, jest stopniowo usuwany, a na jego miejscu pojawia się młode pokolenie drzew. Przez kilka lat teren wygląda jak otwarta przestrzeń, lecz po dekadzie wyrasta na nim gęsty młodnik. W liczbach oznacza to często nawet wzrost liczby drzew na hektar, choć są młodsze i cieńsze niż poprzednie pokolenie.

Jak możesz wesprzeć polskie drzewa?

Wiele osób pyta, czy pojedyncza decyzja ma znaczenie przy miliardach drzew w skali kraju. Odpowiedź bywa zaskakująca, bo część działań, które wydają się drobiazgiem, realnie wpływa na miejską zieleń, aleje przydrożne czy stan okolicznych lasów. Twoje wybory konsumenckie też nie są obojętne.

Jeśli chcesz, żeby lasy w Polsce i zadrzewienia poza lasami zachowały swoją powierzchnię i jakość, możesz zrobić kilka prostych rzeczy. Nie wymagają one wielkiego budżetu, bardziej konsekwencji w codziennych decyzjach:

• wybieraj produkty z drewna z certyfikatami FSC lub PEFC,
• wspieraj lokalne akcje sadzenia drzew w swojej gminie,
• reaguj na nielegalne wycinki i zgłaszaj je do odpowiednich służb,
• angażuj się w konsultacje społeczne planów zagospodarowania przestrzennego,
• sadź drzewa w swoim ogrodzie lub na działce, jeśli masz taką możliwość,
• interesuj się polityką zieleni w swoim mieście.

Coraz częściej gminy i miastaprowadzą otwarte mapy nasadzeń, gdzie możesz sprawdzić, ile nowych drzew posadzono w danym roku. Widać tam dokładne lokalizacje, gatunki i liczbę sztuk. To prosty sposób, żeby zmierzyć realny efekt działań, a nie opierać opinii tylko na wrażeniu po wycieczce do jednego fragmentu lasu.

Jedno dobrze posadzone drzewo, z zachowaniem miejsca na korzenie i koronę, może rosnąć 80 lat i dłużej. Przez cały ten czas będzie filtrować powietrze, wiązać węgiel i dawać cień kolejnym pokoleniom spacerowiczów.